Johannes Isaacius Pontanus (1571 - 1639)

public profile

View Johannes Isaacius Pontanus's complete profile:

  • See if you are related to Johannes Isaacius Pontanus
  • Request to view Johannes Isaacius Pontanus' family tree

Поделиться

Nicknames: "Joannes Hellespontius Danus", "Johan Isaksen"
Birthdate:
Birthplace: Helsingor, Helsingør Municipality, Capital Region of Denmark, Denmark
Death: Died in Harderwijk, Gelderland, Netherlands
Managed by: Johanna van Beusekom
Last Updated:

About Johannes Isaacius Pontanus

Pontanus, Johan Isaksen, 1571-1639, Historiograf, var født 21. Jan. (ell. Juni) 1571 i Helsingør af hollandske Forældre, der under Religlonsforfølgelserne hjemme havde søgt Tilflugt i Danmark. Moderen var en Datterdatter af den fra Christian II’s Historie bekjendte Jørgen Hansen (Steen), Foged eller rettere Lensmand paa Bergenhus (VII, 21) og siden Borger i Kampen. En Broder til P. var Maleren Peter Isaksen (VIII, 322). Da Forældrene flyttede tilbage til Holland, blev P., der havde begyndt sin Skolegang i Helsingør, overflyttet til en anset Skole i Amsterdam. Her fra afgik han til Universitetet i Franeker, hvor han lagde den første Grund til sin mangesidige Lærdom. 1592 blev han immatrikuleret i Leiden under Navnet «Joannes Hellespontius Danus». Først senere kaldte han sig Pontanus, maaske efter Brostræde i Helsingør, hvor han skal være født. Til sin Fødeby kom P. atter 1593, da hans Fader havde faaet en Ansættelse her som hollandsk Agent i Helsingør. Under Opholdet i Danmark sluttede P. sig nøje til flere danske Videnskabsmænd, især Tyge Brahe, hvem han en Tid lang gik til Haande paa Hven, og Arild Huitfeldt. Senere studerede han i England, Holland, Tyskland og Schweits. I Basel tog han 1601 den medicinske Doktorgrad og gjennemrejste siden Frankrig, hvilken Rejse han har skildret i latinske Vers («Iter Galliæ Narbonensis»). Hans første større litterære Arbejde er for øvrigt hans i Leiden 1597 udgivne «Aurelii Macrobii opera», der er tilegnet Arild Huitfeldt, hos hvem P. i Sommeren 1599 og maaske oftere opholdt sig paa Dragsholm.

Efter at P. 1604 var bleven ansat som Professor ved det nyoprettede Gymnasium i Harderwijk i Geldern, en Stilling, hvori han forblev hele sit øvrige Liv, gjorde han sig bemærket ved en Række, især filologiske og historiske, Skrifter. Dette gav Anledning til, at Kansler Chr. Friis til Kragerup, der kjendte ham fra Studieaarene, 1618 fik ham beskikket til kongl. dansk Historiograf med den Opgave paa Latin at fremstille Danmarks Historie fra de ældste til de nyeste Tider. Med dette vidtløftige Hverv syslede P. hele sin følgende Levetid. Han fik dog selv kun den første Halvdel af Værket («Rerum Danicarum historia») udgivet 1631 i Folio. Den anden Halvdel efterlod han utrykt ved sin Død (senere udgivet i Westphalens «Monum.» II). Dette Værk har bidraget betydelig til at give fremmede Kundskab om Danmarks Historie. Af P.s øvrige Skrifter kan især mærkes hans «Historia Gelrica», hvorved han fyldestgjorde sit Hverv som Historiograf for Hertugdømmet Geldern. – Han døde Natten mellem 6. og 7. Okt. (ny Stil) 1639 i Harderwijk, paaskjønnet som en meget hæderlig og retskaffen Mand og en duelig Lærer. – 1606 havde han ægtet Anneken van den Herde.

Vita et obitus J. I. P. (Harderv. 1640). Rørdam, Hist. Saml. og Studier III.

H. F. Rørdam. Dansk biografisk leksikon

PONTANUS (Johannes Isaacus), zoon van Izaäk Petri en Margaretha, dochter van Valerius van Delen, een Gelderschman, geheimschrijver van den Grave van Egmond. Izaäk Petri woonde te Haarlem, bevond zich als gezant der Staten of liever als afgezondene van die staatslieden, welke in het geheim de zaak der vrijheid van godsdienst bevorderde, met zijne echtgenoote op de Deensche wateren, toen deze, op zee zijnde, eer zij de reede van Elseneur bereikt hadden, van dezen zoon beviel, 't geen oorzaak is dat Bartholinus hem onder de geleerde Denen rekende, en hij zelve zich in lateren tijd Pontanus schreef. Hij werd den 21sten Januarij 1571 geboren, studeerde in verschillende vakken van geleerdheid zoo niet te Leiden, althans te Franeker. Hij deed vervolgens keer op keer, velerlei geleerde en langdurige reizen door [p. 404]

Duitschland, Frankrijk en Italië, waarop hij door het bezoeken van akademiën en boekerijen, den reeds rijken schat zijner kundigheden vermeerderde en eene uitgebreide briefwisseling onderhield met geleerden. Wie ook slechts de voornaamste zijner vrienden wilde noemen, zou een verbazend groote lijst van geleerden moeten geven. Tusschen beide keerde hij weder naar zijn halve vaderland Denemarken, waar zijn vader zich op nieuw had neêrgezet en de laatste twintig jaren de post bekleedde van Agent of Commissaris der Staten-Generaal bij den Koning. De zoon stond daar drie jaren lang den grooten sterrekundigen Tycho Brahé bij in zijne waarnemingen en geleerde navorschingen. Waarschijnlijk werd hij reeds ten jare 1604 als hoogleeraar aan de Veluwsche hoogeschool aangesteld, doch eerst twee jaren later kon hij zich geheel aan zijn nieuwe post toewijden. Zijn oorspronkelijke benoeming droeg hem het onderwijs in de wisen natuurkunde op, doch weldra voegde men hem er het hoogleeraarsambt in de geneeskunde bij; ook hield hij waarschijnlijk openbare voorlezingen over verscheidene klassieke schrijvers, van welke hij nieuwe uitgaven bezorgde. Ten jare 1626 werd hij tot hoogleeraar in de Grieksche taal te Groningen beroepen, doch hij verkoos te Harderwijk te blijven, en uit zijne school kwamen verscheidene mannen voort, (Johannes Smetius, Gisbert van Isendoorn) die zich later in de kerk en de geleerde wereld verdienstelijk maakten. Het groot aantal geschriften over de meest verschillende vakken van menschelijke kennis, die Pontanus heeft nagelaten, doen ons over zijne veelomvattende geleerdheid verbaasd staan, doch den duurzaamsten roem heeft hij door zijne historische werken verworven. Het was een zeldzame onderscheiding dat hij tot geschiedschrijver zoowel door Denemarken's koning van zijn rijk, als door Gelderland's staten van hunne provincie werd aangesteld. Hij verdiende dien dubbelen eeretitel door zijne Latijnsche geschiedenis van Denemarken, waarvan het begin door hem zelven, het vervolg door den geleerden Holsteinschen hofkanselier de Westphalen is uitgegeven, en door zijne Geldersche geschiedenis, mede in het Latijn geschreven, naderhand door van Slichtenhorst in het Nederduitsch vertaald en aangevuld. Zijne Historie van Amsterdam, ofschoon ook eenigermate in eene behoefte van dien tijd voorziende, berokkende hem van verschillende zijden scherpe berisping en werd te Rome op den Index der verbodene boeken gesteld. Overigens toont het de onbekrompenheid en veelzijdigheid zijner studiën dat hij, de vriend van Brahé, die de hemel- en aardglobe van Robert Hues met vele verbeteringen uitgaf, met die astronomische navorschingen ook de opzettelijke beoefening der zielkunde paarde, blijkens [p. 405]

zijn akademisch proefschrift: de rationalis animae facultate, L.B. 1593. Onder de oefeningen, door den geleerden Pontianus beproefd, was er slechts ééne, waarin zijne tijdgenooten, of althans eenige hunner, meenden, dat hij minder gelukkig slaagde, de behandeling der Latijnsche lier, waarom dan ook zijn gemeenzame en vertrouwden vriend Petrus Scriverius hem een heuschen wenk zal gegeven hebben van zich daaraan niet meer te wagen. Hij huwde den 19den Mei 1606 te Harderwijk Anneke van der Herde. Zijne eenige dochter Anna, welligt in October 1615 geboren, is in 1634 gehuwd met den hoogleeraar Antonius Matthaeus. Dit huwelijk werd door Barlaeus bezongen. Eene andere, Helena Pontanus, huwde den 8sten Sept. 1639 diens broeder Christophorus Matthaeus, toen nog conrector, later aldaar hoogleeraar, een derde Susanna Pontanus schonk den 24sten Julij 1642 hare hand aan Cornelis van der Linden, predikant te Bunnik. Volgens de Westphalen overleed Pontanus den 7den October 1640, in den ouderdom van bijna 69 jaren, doch Mr. Bodel Nijenhuis stelde zijn overlijden teregt op 1639. Zijn afbeeldsel bestaat door zekere Isaak Isaakz. geschilderd en fraai door J. van de Velde geëtst. (A.J. van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden. Deel 15. J.J. van Brederode, Haarlem 1872)

показать все

Хронология Johannes Isaacius Pontanus

1571
1571
Helsingor, Helsingør Municipality, Capital Region of Denmark, Denmark
1606
1606
Age 35
1615
October, 1615
Age 44
1639
October 6, 1639
Age 68
Harderwijk, Gelderland, Netherlands
????
????
????
????